- Aínda que as mulleres representan máis do 55% do alumnado universitario, a súa presenza en carreiras STEM segue a ser minoritaria, especialmente en ámbitos como a informática ou a enxeñaría.
- O 36% do alumnado do grado universitario de Matemáticas son mulleres, mentres que en Física representan só o 27% e en Informática apenas o 13%.
- A brecha de xénero non só afecta a elección da carreira, senón tamén a inserción laboral: só 1 de cada 4 postos STEM en España está ocupado por unha muller.
Aínda que as mulleres representan a maioría do alumnado universitario en España (máis do 55%), a súa presenza en carreiras científicas e tecnolóxicas segue a ser reducida. Os datos máis recentes recollidos polo informe de EsadeEcPol "Mujeres en STEM 2024" sinalan que en titulacións como Matemáticas, Física ou Enxeñaría de Telecomunicacións, a porcentaxe de mulleres matriculadas segue moi por debaixo do 50%.
Unha fenda que comeza dende o Bacharelato
As diferenzas comezan xa no Bacharelato, onde as alumnas se decantan con maior frecuencia pola modalidade de artes, sendo o 76% do alumnado total, seguido do 64% dos matriculados en humanidades e o 45% de ciencias sociais. Na rama de ciencias supoñen o 48%, tendo preferencia por ciencias da saúde cun 51,2%, mentres que a súa presenza na modalidade tecnolóxica segue a ser minoritaria (cun 21.5%). A pesar disto, as mulleres teñen un rendemento académico superior ao dos homes.
Aínda que as mulleres representan a maioría do alumnado universitario en Galicia (máis do 55%), a súa presenza en carreiras científicas e tecnolóxicas segue a ser reducida. Segundo datos da Xunta de Galicia, só o 34% do alumnado das titulacións STEM en Galicia son mulleres, unha cifra moi similar á media estatal.
Fonte: Proxecto Brecha de Xénero (2024) |AldabaWIB by WIB Estadisticas
Non obstante, nos últimos anos observouse un incremento na matriculación feminina en Enxeñaría Informática nas universidades galegas, especialmente nas provincias de A Coruña e Pontevedra. Na Universidade da Coruña (UDC), a porcentaxe de mulleres matriculadas en primeiro curso aumentou do 8% no 2010 ao 19% no 2023-2024. De xeito similar, na Universidade de Vigo (UVigo), a porcentaxe de mulleres matriculadas en Enxeñaría Informática pasou do 11% no 2018-2019 ao 17% no 2023-2024.
Fonte: Proxecto Brecha de Xénero (2024) |AldabaWIB by WIB Estadisticas
Este incremento suxire un cambio positivo na dinámica de xénero no ámbito tecnolóxico en Galicia. Aínda que estas cifras son alentadoras, é necesario manter os esforzos para lograr unha representación equitativa de xénero en todas as áreas STEM.
A nivel nacional, e segundo os datos do Ministerio de Educación, a taxa de promoción feminina en todas as modalidades do Bacharelato é superior á masculina, incluída a rama científica. No entanto, esta vantaxe non se traduce nun maior acceso ás titulacións STEM (a pesar de que a nota de admisión sexa lixeiramente superior ás dos seus compañeiros). A suma destes factores, repercute directamente na súa elección universitaria: en Matemáticas, as mulleres representan o 36% do total de estudantes, mentres que en Física a cifra descende ao 27% e en Enxeñaría Informática apenas alcanza o 13%. Os ámbitos con maior porcentaxe de mulleres son a saúde e servizos sociais (73%) e Educación (78%), onde a formación de docentes de ensino infantil alcanza o 91% de alumnas.
Fonte: Sistema Integrado de Información Universitaria (2022) | EsadeEcPol
Se analizamos os datos relacionados ca evolución da porcentaxe de mulleres matriculadas en diversos graos universitarios e ámbitos STEM desde os anos noventa, podemos observar que en Informática, a presenza feminina reduciuse notablemente, pasando do 27% en 1990 ao 13% en 2020. Unha tendencia similar obsérvase en Matemáticas, onde a porcentaxe de mulleres baixou do 51% ao 36% en 2020. No caso da Enxeñería de Telecomunicacións, a proporción de alumnas aumentou do 18% ao 25% na primeira década, pero mantívose estable nos últimos 20 anos. Pola contra, Enxeñería Aeronáutica e Enxeñería da Organización Industrial destacan por un incremento de 10 puntos na presenza feminina.
Fonte: Alianza STEAM, Ministerio de Educación e Formación Profesional (2021) | EsadeEcPol
Por que as mulleres non escollen carreiras STEM?
O informe destaca varios factores que explican esta situación. Un dos máis significativos é a percepción das habilidades matemáticas: as rapazas teñen menor autoconfianza e autopercepción das súas habilidades en ciencias e matemáticas, a pesar de obter cualificacións similares ou superiores aos nenos nestas materias. A ansiedade fronte ás matemáticas e a falta de confianza en resolver problemas matemáticos son factores clave que desmotivan ás mozas a optar por carreiras STEM. Aos 15 anos, a probabilidade de que unha estudante aspire a unha carreira STEM é un 12,7% menor que nos rapaces, unha diferenza que se mantén incluso entre aquelas que teñen un bo rendemento académico.
A menor tendencia das mozas a competir podería explicar, polo menos en parte, a diferenza de xénero na elección temperá de itinerarios científicos. Isto suxire non só que os mozos teñen unha maior predisposición á competición, senón tamén que esta característica pode influír significativamente na súa elección de especialización no bacharelato. Ademais, obsérvase que o alumnado con maior inclinación á competición, independentemente das súas cualificacións, ten máis probabilidades de optar por unha especialización en matemáticas, sendo os mozos quen presentan unha maior tendencia competitiva.
As mulleres son minoría nos postos docentes en disciplinas STEM, e a súa presenza en materiais educativos, medios de comunicación e cargos de responsabilidade nestes sectores segue sendo reducida. Isto provoca que moitas rapazas non se vexan a si mesmas como futuras científicas ou enxeñeiras, reforzando os estereotipos de xénero que as afastan destas profesións.
A falta de modelos femininos visibles nos ámbitos científicos e tecnolóxicos ten un impacto directo na escasa presenza de mulleres en carreiras STEM. Segundo o Observatorio da Sociedade da Información en Galicia, só o 21% das empresas tecnolóxicas galegas teñen mulleres en postos directivos, o que contribúe a perpetuar a idea de que este sector está dominado polos homes.
Este fenómeno tamén afecta ao ámbito da investigación. Aínda que na administración pública galega a porcentaxe de investigadoras chega ao 52%, no sector empresarial a súa presenza redúcese ao 30,3%, evidenciando unha importante fenda de xénero.
O acceso ao mercado laboral: un camiño con obstáculos
A baixa representación das mulleres nas carreiras STEM tamén ten consecuencias no mercado laboral. En Galicia, a taxa de inserción laboral das mulleres no sector STEM é do 83,9%, lixeiramente superior á dos homes, máis só o 30% do persoal dedicado a tarefas TIC son mulleres, e en sectores como a construción ou a enxeñaría de telecomunicacións, a súa presenza segue sendo residual. Ademais, entre as menores de 30 anos, as mulleres que traballan en ocupacións STEM en Galicia alcanzan o 9%, pero esta cifra redúcese ao 7% entre os 30 e os 44 anos. Se falamos do sector TIC, só o 10,4% das mulleres contratadas teñen titulacións universitarias en STEM, fronte a un 33% no caso dos homes.
Se comparamos estas cifras no ámbito nacional, o 43,06% das empresas galegas que empregan especialistas en tecnoloxía contratan mulleres con esta formación, situando a Galicia entre as tres comunidades españolas con maior porcentaxe neste ámbito.
Actualmente en España, só o 5,5% das mulleres ocupadas traballan nunha profesión STEM, fronte ao 13% no caso dos homes. Se se analiza o total de posicións STEM por xénero, só 1 de cada 4 postos está ocupado por unha muller, e esta proporción mantívose estable nos últimos anos.
A nivel sectorial, as ocupacións STEM con menor presenza feminina atópanse na construción (18%) e nas tecnoloxías da información e comunicacións (23%). Ademais, cinco anos despois de rematar os seus estudos, as mulleres teñen un 2,7% menos de probabilidades que os homes de estar traballando nun posto relacionado coa súa formación STEM. Entre as menores de 30 anos, as mulleres que se dedican a ocupacións STEM alcanzan o 9%, pero esta cifra redúcese ao 7% entre os 30 e os 44 anos.
Se falamos das condicións laborais das mulleres no sector, en España as mulleres en ocupacións profesionais ou técnicas STEM enfróntanse a unha brecha salarial sensiblemente menor á media, e notablemente menor aos seus equivalentes profesionais e técnicos en ámbitos non STEM.
Cara a unha maior igualdade nas carreiras científicas
Aínda que nos últimos anos se teñen acadado avances, a fenda de xénero nas carreiras STEM segue a ser unha realidade en España e Galicia. O desafío non só radica en conseguir que máis mulleres opten por estas titulacións, senón tamén en garantir que teñan acceso a condicións laborais igualitarias e oportunidades de promoción. Iniciativas como o III Programa Galego de Muller e Ciencia 2021-2025, que inclúe medidas específicas para aumentar a presenza feminina na investigación e na innovación en Galicia, así como accións para promover a igualdade de oportunidades no ámbito universitario e científico, fomentan a súa participación.
A clave está en seguir traballando na eliminación de prexuízos dende as primeiras etapas educativas, fomentar referentes femininos no ámbito STEM e potenciar políticas que faciliten a inserción laboral das mulleres nestes sectores. Só así se poderá garantir unha verdadeira igualdade de oportunidades e aproveitar todo o talento feminino no ámbito científico e tecnolóxico.
